Herfst 2024
Interview met Bezverkhni van Gent/Mikhail Bezverkhni (°1947)
HVC Beste Bezverkhni, wanneer begon u te schilderen?
BvG Toen ik 29 was, volgde ik veertien jaar lang een brede kunstopleiding met vier pijlers: muziek, schilderkunst, poëzie en filosofie. Die kreeg ik van de grote maestro Vladimir Raykov, leerling van Rafaël Falk, een gerenommeerd Sovjetkunstenaar. Tot in de jaren 90 was ik zijn leerling en bezocht ik hem meerdere keren per week. Hij onderwees mij niet enkel de technische fundamenten, maar vooral de essentie van wat kunst werkelijk is. Techniek bezitten velen, maar dat maakt hen nog geen kunstenaar. Het is cruciaal te begrijpen waarom kunst bestaat en welke rol ze in het leven speelt.
In de jaren 90 verhuisde ik naar België, aanvankelijk mijn tweede land, vandaag mijn moederland. Vijftien jaar lang hield ik mijn schilderijen voor mij; nauwelijks iemand wist dat ik ermee bezig was. Naar buiten toe was ik vooral musicus en componist. Na zestien jaar gebeurde iets paradoxaal. In 2007 organiseerde ik een concert in De Rode Pomp in Gent en verbond er een tombola aan. De eerste prijs was een werk van mij. Ik beweerde dat ik nog nooit had geschilderd. (lacht) Voor het eerst in lange tijd creëerde ik opnieuw een schilderij en meteen kwam alles los: emotie, verlangen en honger. Plots schilderde ik weer vijf werken per dag. Onverwachts volgden tentoonstellingen in het buitenland. In Boulogne speelde ik een concert, waar zelfs de bisschop aanwezig was! Op dat moment was ik zowel musicus als beeldend kunstenaar.
HVC Moet ik mij voorstellen dat viool spelen volledige concentratie vraagt, terwijl schilderen u eerder een gevoel van vrijheid schenkt?
BvG Niet per se. In muziek ben ik even onbegrensd als in mijn schilderkunst. Ik speel ook tennis: als ik een match speel, is dat all the way. Het enige verschil tussen winnen en verliezen is: roken of niet roken. (lacht) Maar schilderen lijkt voor mij dichter aan te sluiten bij componeren. Muziek zal altijd een constante in mijn leven blijven. Poëzie heb ik achter mij gelaten.
HVC Komt u op ideeën voor portretten door in uw atelier door boeken te bladeren?
BvG Het ontstaat uit de emotie van het moment. Een krant in Boulogne schreef ooit: ‘Er is een nieuwe richting ontstaan, het momentalisme van Mikhail Bezverkhni.’
Wanneer ik aan een schilderij werk, kan ik niet eten of slapen tot het voltooid is. Continu hetzelfde doen ligt niet in mijn aard. Mijn meester raadde me aan alles te gebruiken wat voorhanden is: zowel thematisch als in materiaal. Ik schilderde met koffie, mosterd, ketchup, kortom onconventionele middelen. Ook met zand, dat is een klassieker. Ik meng zelfs acryl met olieverf, technisch onorthodox, maar voor mij een goede ‘salade’.
HVC Zodra u zin hebt om te schilderen, begint u gewoon?
BvG Ik heb altijd goesting om te schilderen — dag en nacht! Alleen ontbreekt het mij soms aan tijd. Ik werk nu aan een opdracht voor Berlijn: vier seizoenen, twaalf maanden. Maar uiteindelijk volg ik mijn intuïtie en doe ik waar ik op dat moment naar verlang.
HVC Is uw atelier bij u thuis?
BvG Ik heb een caravan die volledig als atelier is ingericht. Daar vind ik alles wat ik nodig heb.
HVC In de tentoonstelling Bij de meesters (Nodenaysteen, Gent 2025) zien we uiteenlopende portretten: zelfportretten, historische figuren… Soms hebt u twintig minuten nodig, soms wel vijf uur om een werk te vervolledigen. Beschouwt u zichzelf als expressionist?
BvG Nee. Een expressionist werkt vaak maanden aan één werk; ik wil een schilderij in één beweging afronden.
HVC Wat drijft u om kunst te maken? U hoeft het niet te doen ‘voor de vrouwen’: u bent een meester in de muziek en won in 1976 de Koningin Elisabethwedstrijd.
BvG Waarom leef ik? Ik ben 77. Veel dierbaren zijn gestorven, zelfs zij die nooit rookten of dronken. Als violist speelde ik vaak op begrafenissen. Dus vroeg ik me geregeld af: ‘Waarom ben ik er nog?’ Omdat ik nog iets te doen heb in de kunst. Maar dan volgt de tweede vraag: ‘Wat ís kunst?’ Kunst is geconcentreerd leven. En eigenlijk is alles kunst, als je maar echt kijkt.
Een kunstenaar – schilder, componist, fotograaf of dichter – concentreert momenten en toont ze verscherpt aan anderen. Zoals Goya dat ook deed. Niet decoratief mooi, maar existentieel. Muziek is voor mij het evangelie. Ik spreek niet over meditatieve Oosterse muziek; dat is “sfeer”. Onze kunst illustreert ons leven en onze geschiedenis. Ik, Mikhail Bezverkhni, wil zoveel mogelijk nalaten wanneer ik naar hierboven vertrek.
HVC U hebt intussen een omvangrijk oeuvre opgebouwd. In het Nodenaysteen is een portrettengalerij van u te zien.
BvG Het leven is een verhaal, kunst is dat verhaal in geconcentreerde vorm.
HVC Zou u iets gemist hebben als u enkel viool had gespeeld?
BvG Zeker. Het sterkste instinct is het seksuele instinct en dat veroorzaakt veel catastrofes. Ook ik was er slaaf van. Ik wilde een familie, maar had meer nodig. Dat instinct is fysiologisch en staat los van kunst. Men zegt soms dat ik getrouwd ben met mijn viool.
HVC U noemt schilderen romantisch. Is het geen vorm van sublimatie?
BvG Ik denk niet zo academisch. Ik schilder verhalen die zich voordoen. Ik zag eens op straat een gele vuilniszak, dichtgebonden met een touwtje. Ik voelde me ermee verwant en dacht: ‘Ik word morgen vermoord.’ Daarom schilderde ik een gezicht op die vuilzak: simpele fantasie!
HVC U ziet uw werken als droombeelden; u wilt de mensen geen spiegel voorhouden.
BvG Een gewone mens ziet kleur. Een dichter ziet achter een muur, een kasteel met prinsessen. Dat is het verschil. Als je op het Sint-Baafsplein naar de stenen kijkt, kan je in de barsten, tenminste in je verbeelding, talloze portretten ontdekken. Een kunstenaar hoeft niet te fantaseren; hij moet zien wat anderen niet zien en zichtbaar maken wat voor anderen verborgen blijft.
HVC Wat vindt u van uw collega Gipi – Pierre Gillis – die hier met u zijn bekende tekeningen toont?
BvG Waarom is hij een grootmeester? Met louter zwart en wit creëert hij effecten van kleur. Hij construeert zijn tekeningen bijna als bas-reliëfs, terwijl een tekening normaal vlak is. Zijn niveau is niet minder dan dat van Leonardo da Vinci. Waarom werkt hij met fotografische personages? Hij is een realist, zoals de kunstenaars uit de 19e eeuw, toen fotografie nog niet bestond. Na de uitvinding van de fotografie hoefden schilders niet langer fotografisch te zijn, en begon de progressie alsook regressie richting abstractie. Denk aan Pollock! Maar Gipi’s werk is tegelijk hedendaags.
HVC Wat betekent hedendaagse kunst voor u?
BvG Wie geen verhaal heeft, is geen kunstenaar.
In Mexico was er enkele jaren geleden een kunstevenement waar men uren toekeek hoe een hond stierf. Niemand greep in. Protest volgde, en terecht! In Kopenhagen werd een giraf met ‘foute genen’ gedood en live aan leeuwen gevoerd. Dat werd ook ‘kunst’ genoemd. Is dat hedendaagse kunst?
HVC Inderdaad een doordenker… Wat is het grootste compliment dat men u kan geven?
BvG Dat men ‘gepakt’ wordt. Ik ben gevormd door mensen als Elvis Presley en Édith Piaf, artiesten die het publiek bij de keel grijpen. Mijn enige principe is: als ik kunst maak, moet ik zélf geraakt worden. Een muzikant op het podium moet honderd keer meer voelen dan wie ook in de zaal.
HVC Er moet frictie zijn. U bent geen provocateur.
BvG Het leven provoceert genoeg. Mensen vragen soms: ‘Vind je dit goed?’ De tijd is het sterkste element dat bestaat. Sterker dan vuur, sterker dan water. Tijd beslist wat blijft. Sommigen bewaren kunst in kluizen om ze te beschermen, maar uiteindelijk bepaalt iets groters wat overleeft — zoals bij Modigliani. Wanneer ik sterf, zal ik wel zien welke plaats er is voor mijn werken.
HVC Wanneer is de kunst van anderen goed?
BvG Kunst is een geconcentreerd verhaal van lijnen. Daarom wantrouw ik kunst die louter ‘mooi’ wil zijn. Kunst mag scherp zijn en rock-’n-roll zijn, een spiegel met veel dioptrie. Ik ben uiterst gevoelig: films blijven maanden bij mij hangen. Onlangs zag ik Milano (2024), een Belgische film over een veertienjarige jongen. Of The Deer Hunter (1978) met Robert De Niro, wat ongelooflijk onder mijn huid kroop. Zulke films hoeven voor mij niet onder te doen voor Shakespeare.
HVC Zou u anders hebben gewerkt als u in Rusland was gebleven?
BvG Daar is meer vrijheid dan men hier denkt. Alleen wie het regime actief uitdaagt, wordt gestraft; de rest niet.
HVC Bent u gelovig?
BvG Religie moest in de schaduw leven. Het communistische regime duldde dat niet en noemde religie ‘opium voor het volk’.
HVC Dan moest u toch instemmen met de macht?
BvG In Gent toch ook? Denk aan de lage-emissiezone, het circulatieplan, de sluiting van de Sint-Annakerk… Hier dragen maatregelen vaak een democratisch masker. Belgen zijn onverschillig. Ik verzet mij tegen die onverschilligheid.
HVC Fijn zo! Blijf uzelf Bezverkhni!
@hildevancanneyt
